Từ nguồn dinh dưỡng tối ưu đến nền tảng phát triển bền vững

Theo BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, nuôi con bằng sữa mẹ có liên quan trực tiếp đến 12 trong 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc, với những tác động trải rộng từ sức khỏe, kinh tế, xã hội đến môi trường.

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp chia sẻ: “Sữa mẹ giúp phòng ngừa tử vong ở cả mẹ và con, đồng thời cắt giảm chi phí cho toàn xã hội. Nếu thực hành tốt việc nuôi con bằng sữa mẹ, chúng ta có thể giảm 20.000 ca tử vong mẹ và gần 823.000 ca tử vong ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ mỗi năm. Điều này còn giúp nền kinh tế thế giới tránh tổn thất một khoản tiền khổng lồ lên tới 302 tỷ USD”.

Ở góc độ sinh học, sữa mẹ chứa khoảng 87% nước cùng nhiều thành phần dinh dưỡng phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ như protein whey, lactose, taurine, chất béo và các vi chất.

Đáng chú ý, thành phần sữa mẹ không cố định mà thay đổi phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ. Hàm lượng lactose hỗ trợ hấp thu canxi và cung cấp galactose cho sự phát triển não bộ; tỷ lệ protein whey cao giúp trẻ dễ tiêu hóa; taurine tham gia vào quá trình phát triển trí não. Bên cạnh đó, enzyme lipase và axit muối mật hỗ trợ chuyển hóa chất béo, trong khi các vi chất được vận chuyển nhờ sự kết hợp với protein.

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp cho biết: “Thành phần sữa mẹ tự điều chỉnh liên tục theo độ tuổi của trẻ và thời điểm trong ngày, hoàn toàn tương thích với khả năng tiết enzyme tiêu hóa của cơ thể bé. Hàm lượng lactose cao giúp hỗ trợ hấp thu canxi và cung cấp đường galactose cho não bộ phát triển trong những ngày đầu đời. Tỷ lệ protein whey cao giúp bé dễ tiêu hóa, kết hợp với các loại protein không chứa nitrogen như taurine để phát triển trí não. Nhờ có sẵn enzyme lipase và axit muối mật, chất béo trong sữa mẹ được chuyển hóa rất tốt. Đặc biệt, các vi chất được liên kết sẵn với protein vận chuyển, chẳng hạn canxi gắn trực tiếp với albumin giúp dưỡng chất đi thẳng vào tế bào một cách nhanh chóng”.

Không chỉ cung cấp dinh dưỡng, sữa mẹ còn góp phần xây dựng hàng rào bảo vệ trẻ nhờ các thành phần miễn dịch như IgA, lactoferrin, đại thực bào và hệ vi sinh có lợi. Việc bú mẹ trực tiếp cũng hỗ trợ sự phát triển khung hàm của trẻ và kích thích cơ thể mẹ tiết oxytocin.

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp nói: “Động tác mút vú mẹ là kích thích đầu tiên giúp cơ thể người mẹ sản xuất oxytocin – hormone giúp ức chế cortizone gây căng thẳng. Quá trình này cũng giúp khung hàm của bé phát triển hoàn thiện. Đặc biệt, khi bé mút vú mẹ, các kháng nguyên hay vi khuẩn từ miệng bé sẽ đi vào ống tuyến sữa. Ngay lập tức, cơ thể mẹ sẽ tự sản xuất các kháng thể đặc hiệu để chống lại chính những tác nhân gây bệnh đó”.

Theo những dữ liệu được chuyên gia trình bày tại hội thảo, trẻ được bú mẹ có thể giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng, tiêu chảy, bệnh hô hấp và có mức IQ trung bình cao hơn khoảng 3 điểm.

Lợi ích vượt khỏi phạm vi sức khỏe

Giá trị của nuôi con bằng sữa mẹ không dừng ở sức khỏe của mẹ và trẻ mà còn được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế. BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp cho biết: “Mỗi 1 USD đầu tư hỗ trợ bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ sẽ thu về 35 USD lợi nhuận. Khi trưởng thành, thu nhập của những trẻ được nuôi bằng sữa mẹ cũng cao hơn trên 20% so với nhóm không được thụ hưởng nguồn dinh dưỡng này”.

Ở góc độ môi trường, sữa mẹ còn được chuyên gia nhìn nhận là nguồn thực phẩm không tạo ra rác thải bao bì, không cần quy trình sản xuất hay vận chuyển như các sản phẩm thực phẩm thông thường.

“Sữa mẹ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững vì góp phần giảm nghèo, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giảm bất bình đẳng, đảm bảo sản xuất – tiêu dùng bền vững, nâng cao chất lượng giáo dục và xóa đói giảm tử vong. Chỉ riêng việc nuôi con bằng sữa mẹ đã có thể giảm 13% tỷ lệ tử vong ở trẻ em và chủ động phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm sau này” – BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp nhấn mạnh.

Để nhiều bà mẹ có thể nuôi con bằng sữa mẹ thành công

Để những lợi ích của sữa mẹ được phát huy, theo BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, hệ thống y tế và chăm sóc dinh dưỡng cho người mẹ.

Một trong những yếu tố quan trọng là bảo đảm dinh dưỡng cho phụ nữ xuyên suốt từ trước mang thai, trong thai kỳ đến giai đoạn sau sinh và cho con bú.

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp cho biết: “Một chế độ dinh dưỡng tốt cho người mẹ trước thai kỳ, trong suốt 3 quý thai kỳ và sau khi sinh sẽ nâng cao chất lượng sữa mẹ, phòng ngừa hiệu quả tình trạng thiếu vitamin A. Các vi chất cần can thiệp đầy đủ bao gồm sắt, axit folic, B12, vitamin D, canxi, protein và chất béo”.

Song song với dinh dưỡng, hệ thống y tế đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện để người mẹ bắt đầu và duy trì nuôi con bằng sữa mẹ.

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp nhấn mạnh: “Để nuôi con bằng sữa mẹ thành công, ngành y tế cần thực hiện tốt 10 điều kiện: Tuân thủ Bộ quy tắc quốc tế về tiếp thị các sản phẩm thay thế sữa mẹ; Ban hành quy định và phổ biến rộng rãi; Thiết lập hệ thống giám sát dữ liệu; Nâng cao năng lực cho nhân viên y tế; Tư vấn đầy đủ cho phụ nữ mang thai; Hỗ trợ da kề da và cho bú sớm ngay sau sinh; Không cho trẻ ăn uống bất kỳ chất lỏng nào khác ngoài sữa mẹ trừ khi có chỉ định y tế; Cho mẹ và bé ở chung phòng 24/24 giờ; Hỗ trợ mẹ nhận biết tín hiệu đòi bú; Tư vấn về nguy cơ của bình vú giả và phối hợp hỗ trợ sau khi xuất viện”.

Nuôi con bằng sữa mẹ vì vậy không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của riêng người mẹ. Để duy trì nguồn dinh dưỡng quý giá này, người mẹ cần được hỗ trợ từ hệ thống y tế, gia đình và cộng đồng. Đầu tư cho nuôi con bằng sữa mẹ cũng chính là đầu tư cho sức khỏe, tầm vóc và chất lượng của thế hệ tương lai.